Bruselloz (Malta Humması) Nasıl Bulaşır?

Bruselloz, Brucella bakterilerinin neden olduğu bir enfeksiyon hastalığıdır. Malta humması, Akdeniz ateşi veya dalgalı ateş olarak da bilinen bu hastalık, özellikle hayvancılıkla uğraşan topluluklarda yaygındır. Türkiye'de hâlâ önemli bir halk sağlığı sorunu olan bruselloz, doğru önlemlerle engellenebilir.

Brusellozun Tanımı

Bruselloz, Brucella cinsine ait bakterilerin neden olduğu zoonotik bir hastalıktır. Zoonotik hastalıklar, hayvanlardan insanlara bulaşabilen enfeksiyonlardır. İnsanlarda hastalığa en sık Brucella melitensis (koyun ve keçilerden), Brucella abortus (sığırlardan) ve Brucella suis (domuzlardan) neden olur.

Hastalık, dünya genelinde özellikle Akdeniz ülkeleri, Orta Doğu, Orta Asya ve Latin Amerika'da yaygındır. Türkiye'de özellikle kırsal bölgelerde ve hayvancılığın yoğun olduğu illerde sık görülür.

Bruselloz, kronikleşebilen ve birçok organ sistemini etkileyebilen ciddi bir enfeksiyondur. Erken tanı ve tedavi önemlidir.

Bulaşma Yolları

Bruselloz, çeşitli yollarla insanlara bulaşabilir. En yaygın bulaşma yolu, pastörize edilmemiş süt ve süt ürünlerinin tüketilmesidir. Enfekte hayvanların sütünde bakteri bulunur ve bu sütten yapılan peynir, tereyağı, dondurma gibi ürünler hastalık taşıyabilir.

Enfekte hayvanların doku ve sıvılarıyla doğrudan temas önemli bir bulaşma yoludur. Doğum sıvıları, plasenta, düşük materyali, et ve iç organlarla temas risk oluşturur. Veterinerler, kasaplar, çiftlik çalışanları ve laboratuvar personeli yüksek risk grubundadır.

Hasarlı ciltten veya göz, burun, ağız mukozasından bakteri girişi mümkündür. Bakteri içeren aerosollerin solunması da enfeksiyona yol açabilir. Bu durum özellikle ahırlarda ve laboratuvarlarda risk oluşturur.

Enfekte hayvanlardan elde edilen çiğ etin yeterince pişirilmeden tüketilmesi de bulaşma nedeni olabilir. Yeterli ısıl işlem bakterileri öldürür.

İnsandan insana bulaşma çok nadirdir. Cinsel yolla, emzirme sırasında veya organ nakli ile bulaşma olguları bildirilmiştir ancak bunlar istisnadır.

Risk Grupları

Bazı meslek grupları bruselloz açısından yüksek risk altındadır. Veteriner hekimler, hayvan yetiştiricileri, çiftlik çalışanları, mezbaha işçileri ve kasaplar mesleki maruziyet nedeniyle risk taşır.

Laboratuvar çalışanları, Brucella kültürleriyle çalışırken enfekte olabilir. Laboratuvar kaynaklı enfeksiyonlar önemli bir risk oluşturur.

Kırsal bölgelerde yaşayan ve geleneksel yöntemlerle üretilen süt ürünlerini tüketen kişiler risk altındadır. Özellikle çiğ sütten yapılan taze peynir tüketimi önemli bir bulaşma kaynağıdır.

Avcılar, yabani domuzlarla temas ettiklerinde enfekte olabilir. Endemik bölgelere seyahat edenler de risk taşıyabilir.

Belirtiler

Brusellozun belirtileri çeşitlidir ve birçok hastalığı taklit edebilir. Kuluçka süresi genellikle 2-4 hafta arasındadır ancak aylar sonra bile belirtiler ortaya çıkabilir.

Ateş, en karakteristik belirtidir ve dalgalı bir seyir izleyebilir. Bu nedenle hastalık "dalgalı ateş" olarak da adlandırılır. Ateş akşamları yükselip sabahları düşebilir.

Halsizlik, yorgunluk, terleme (özellikle gece terlemesi), eklem ve kas ağrıları, baş ağrısı ve iştahsızlık sık görülen belirtilerdendir. Kilo kaybı yaşanabilir.

Hastalık kronikleşirse kemik ve eklem tutulumu (spondilodiskit, artrit), karaciğer ve dalak büyümesi, testis iltihabı (orşit), kalp kapak enfeksiyonu (endokardit) ve merkezi sinir sistemi tutulumu gibi komplikasyonlar gelişebilir.

Tanı

Bruselloz tanısı, klinik bulgular, laboratuvar testleri ve hastanın öyküsü bir arada değerlendirilerek konur. Hayvan teması veya pastörize edilmemiş süt ürünü tüketimi öyküsü önemlidir.

Serolojik testler tanıda yaygın kullanılır. Rose Bengal testi hızlı bir tarama testidir. Standart tüp aglütinasyon testi (Wright aglütinasyon testi) ve Coombs testi tanıyı doğrulamak için kullanılır.

Kan kültüründe bakterinin üretilmesi kesin tanı sağlar ancak bu her zaman mümkün olmayabilir. Kemik iliği kültürü kan kültüründen daha duyarlıdır.

Görüntüleme yöntemleri, komplikasyonların değerlendirilmesinde kullanılır. Omurga tutulumu için MR, eklem tutulumu için eklem görüntülemesi yapılabilir.

Tedavi

Bruselloz tedavisinde antibiyotik kombinasyonları kullanılır. Tek ilaç tedavisi nüks oranını artırır, bu nedenle kombinasyon tedavisi tercih edilir.

En yaygın kullanılan kombinasyon doksisiklin ve streptomisin veya gentamisindir. Alternatif olarak doksisiklin ve rifampisin kombinasyonu kullanılabilir. Tedavi süresi genellikle 6-8 haftadır.

Komplike vakalarda tedavi süresi uzayabilir. Kemik tutulumu veya endokardit gibi durumlarda daha uzun ve yoğun tedavi gerekir.

Tedaviye yanıt izlenmeli ve nüks açısından takip yapılmalıdır. Nüks oranı yüzde 5-15 arasındadır.

Korunma

Brusellozdan korunma, bulaşma yollarının engellenmesine dayanır. Pastörize süt ve süt ürünleri tüketilmelidir. Çiğ süt ve çiğ sütten yapılan ürünlerden kaçınılmalıdır.

Et ürünleri yeterince pişirilmelidir. Yüksek ısı bakterileri öldürür. Çiğ veya az pişmiş et tüketimi risklidir.

Hayvanlarla temas eden kişiler koruyucu ekipman kullanmalıdır. Eldiven, önlük, gözlük ve maske kullanımı önemlidir. Temas sonrası el yıkama ihmal edilmemelidir.

Hayvan aşılama programları hastalığın kontrolünde önemlidir. Enfekte hayvanların tespiti ve ayıklanması da hastalığın yayılmasını önler.

Endemik bölgelere seyahat edenlere dikkatli olmaları ve yerel süt ürünlerinden kaçınmaları önerilir.

Sonuç

Bruselloz, hayvanlardan insanlara bulaşan önemli bir enfeksiyon hastalığıdır. Pastörize edilmemiş süt ürünleri ve enfekte hayvanlarla temas başlıca bulaşma yollarıdır. Belirtileri çeşitli olduğundan tanı zorlaşabilir. Antibiyotik kombinasyonlarıyla tedavi edilebilir ancak nüks olabilir. Pastörizasyon, uygun hijyen ve hayvan sağlığı programları hastalığın önlenmesinde kritik rol oynar.